Corporate opportunities: Wat als de grootste concurrent van uw onderneming in uw eigen bestuurskamer zit?
Wij komen geregeld situaties tegen waarin een bestuurder, aandeelhouder, werknemer of opdrachtnemer een zakelijke kans voor zichzelf houdt, terwijl die kans eigenlijk aan de onderneming toekomt. Dit leidt tot spanningen en wantrouwen binnen de onderneming. Lang werd het leerstuk van de ‘corporate opportunity’ in Nederland weinig toegepast, waardoor het lastig was om op te treden. Inmiddels zien we dat de rechter dit leerstuk steeds vaker erkent en toepast, waardoor ondernemers beter beschermd zijn tegen heimelijke concurrentie vanuit de eigen organisatie.
De ‘Corporate Opportunity’
Over het ontnemen van zakelijke kansen en het beconcurreren van de onderneming door disloyale bestuurders
In het Nederlandse verbintenissenrecht zijn verschillende loyaliteitsverplichtingen vastgelegd: de opdrachtnemer moet de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen (artikel 7:401 BW), de lasthebber en bemiddelaar moeten belangenverstrengeling voorkomen (artikelen 7:416 – 7:418 BW; artikel 7:427 BW) en ook de gevolmachtigde mag niet zomaar als wederpartij van zijn volmachtgever optreden (artikel 3:68 BW).
Maar hoe zit dit in het ondernemingsrecht? Mag een bestuurder zich alleen richten naar het belang van de vennootschap, of mag hij ook zijn eigen belangen behartigen? Deze vraag komt perfect naar voren als een bestuurder bekend raakt met een zakelijke kans die zowel door de vennootschap als door de bestuurder zelf kan worden benut. Dit wordt in de rechtspraktijk inmiddels ook wel aangeduid als een ‘corporate opportunity’.
In dit artikel leggen we de stand van zaken met betrekking tot dit leerstuk uit.
Het leerstuk
Eerst een definitie: als ‘corporate opportunity’ kan worden aangemerkt een kans die zich voor een vennootschap voordoet om een transactie aan te gaan of zakelijke activiteiten te ontplooien die passen binnen het kader van haar bedrijfsvoering en waarvan kenbaar is dat de vennootschap daar een redelijk belang bij heeft of zou kunnen hebben (Hof Amsterdam, ECLI:NL:GHAMS:2025:2290, r.o. 4.30).
Wanneer een bestuurder deze kans voor zichzelf benut, in plaats van voor de vennootschap, spreekt men van het ontnemen van een corporate opportunity. Dit kan leiden tot aansprakelijkheid voor de bestuurder, omdat hij zijn loyaliteitsverplichting jegens de vennootschap niet is nagekomen en (dus) zijn taak onbehoorlijk vervult in de zin van artikel 2:9 BW.
In de Nederlandse rechtspraak is een aantal criteria ontwikkeld om te beoordelen of sprake is van een corporate opportunity. Deze criteria kunnen als volgt worden samengevat:
- Passende activiteit: De activiteit moet passen binnen de bedrijfsvoering van de vennootschap.
- Redelijk belang: De vennootschap moet een redelijk belang hebben bij het ontplooien van de kans.
- Gebruik van bedrijfsmiddelen: Het gebruik van bedrijfsmiddelen zonder vergoeding kan een belangrijk gezichtspunt zijn.
Deze criteria worden echter niet altijd consequent toegepast, wat leidt tot variatie in de uitkomsten van rechtspraak. Om dit te illustreren geven we drie voorbeelden uit de rechtspraak.
Voorbeelden uit de Rechtspraak
MC International
In ‘MC International’ werd een bestuurder ervan beschuldigd een corporate opportunity te hebben ontnomen aan Magic Coffee International B.V. (Hof Amsterdam (OK) 28 juni 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:1941).
De casus is een typisch voorbeeld: een bestuurder van MC International had zonder overleg met zijn medebestuurder een nieuwe vennootschap opgericht, MC Blends, om een nieuw koffieproduct te ontwikkelen. Dit product was oorspronkelijk bedacht door de medebestuurder, wat leidde tot een verzoek aan de Ondernemingskamer om maatregelen te treffen tegen de bestuurder. De Ondernemingskamer oordeelde dat de bestuurder inderdaad een corporate opportunity had ontnomen, gezien de vergelijkbare naam en handelsactiviteiten van de nieuwe vennootschap. Dit leidde tot de schorsing van de bestuurder en de overdracht van zijn aandelen aan een beheerder.
Nipparts
In een procedure omtrent Nipparts B.V. werd een bestuurder aansprakelijk gesteld voor het ontnemen van een corporate opportunity aan Nipparts (Rb. Midden-Nederland 19 februari 2014, ECLI:NL:RBMNE:2014:457). De eisende partij legde aan haar vorderingen ten grondslag dat de gedaagden met behulp van de door hen gecontroleerde vennootschappen Nipparts jarenlang heimelijk hebben beconcurreerd en in privé ongeoorloofde commissie-inkomsten (kickbacks) van klanten en leveranciers van Nipparts hebben bedongen. De rechtbank stelde vervolgens vast dat de bestuurder gebruik had gemaakt van bedrijfsmiddelen van de vennootschap zonder zakelijke vergoeding, wat (onder meer) leidde tot een conclusie dat sprake was van een ontnomen corporate opportunity. Dit voorbeeld illustreert hoe het gebruik van bedrijfsmiddelen een belangrijke rol kan spelen in de beoordeling of sprake is van het ontnemen van een corporate opportunity.
Brandit
In de zaak ‘Brandit’ werkten de procespartijen vanaf 2017 samen aan de ontwikkeling van een foto-/videoapp die bedrijven in staat stelde om klanten, medewerkers en fans te activeren als influencers en omzet te genereren uit persoonlijke netwerken die tot dan toe onbereikbaar waren (Hof ‘s-Hertogenbosch 26 april 2022, ECLI:NL:GHSHE:2022:1355).
Eén van de bestuurders werd gaandeweg beschuldigd van het oprichten van een concurrerende app buiten de vennootschap, waarbij gebruik werd gemaakt van bedrijfsmiddelen. Hoewel de rechtbank oordeelde dat sprake was van een corporate opportunity, kwam het hof in hoger beroep tot een andere conclusie. Het hof stelde dat de ontwikkeling van de app niet paste binnen de bedrijfsvoering van de vennootschap en dat daarmee geen corporate opportunity was ontnomen.
Dit voorbeeld laat zien dat de beoordeling of sprake is van een concurrerende activiteit zeer nauw luistert.
Conclusie
Het leerstuk van de corporate opportunity heeft een aardige vlucht genomen in het ondernemingsrecht, met een toenemend aantal zaken in ook onze praktijk. De rechtspraak blijft grillig, maar benadeelde vennootschappen procederen steeds vaker met succes tegen hun (voormalige) bestuurders.
Wij verwachten dat het leerstuk van de corporate opportunity zich de komende jaren verder zal uitbouwen. Met de invoering van de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure (“Wagevoe”) is de drempel voor de uitstoting van aandeelhouders die tevens bestuurder zijn verlaagd. De betreffende aandeelhouder kan per 1 januari 2025 óók worden uitgestoten indien hij het belang van de vennootschap in zijn hoedanigheid van bestuurder (ernstig) schaadt. De bestuurder die een zakelijke kans aan de vennootschap ontneemt, loopt daarmee het risico om als aandeelhouder uit de vennootschap te worden gestoten.
Heeft u het vermoeden dat aan uw organisatie een ‘corporate opportunity’ wordt ontnomen of dat sprake is van heimelijke concurrentie, neem dan contact op met onze specialisten: Edwin Mulders, Maggie van Waaijenburg, Niels Setz en Amber Zegers.
